Przyjmowanie witamin garściami raczej nie wychodzi na zdrowie - łatwo o przedawkowanie, a dotyczy to szczególnie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E i K), które kumulując się w naszym organizmie, mogą niekorzystnie oddziaływać na różne narządy i układy.
Zażywanie pojedynczych witamin zaleca się przy objawach ich niedoboru, np. witaminy C - przy krwawieniach z dziąseł, witaminy A - przy niektórych zmianach skórnych lub zaburzeniach widzenia, witaminy D - przy osteopenii lub osteoporozie, witaminy K - przy krwawieniach. Zawsze należy opierać się na zaleceniu lekarskim, określającym dawkowanie i czas trwania kuracji. Część witamin - np. A, B compositum, B1, B2, B6, C, E, A+E - dostępne jest bez recepty. Inne, takie jak: B12, D3, A+D3, K, PP, wydawane są tylko na podstawie recepty lekarskiej.
Często to do aptekarza należy uzyskanie informacji, w jakim celu pacjent chce kupić witaminy i jeśli nie jest to potwierdzone zaleceniem lekarza, udzielenie mu stosownych wskazówek. Zazwyczaj warto przekonać go do wyboru preparatu wielowitaminowego, w którym dawki witamin są odpowiednio dobrane w zależności od wieku, płci i stanu zdrowia, i nie przekraczają dziennego zapotrzebowania na poszczególne witaminy, które jest niewielkie i liczone w miligramach, a nawet w mikrogramach na dobę.

Objawy przedawkowania

Witaminę A należy zażywać z rozwagą, ponieważ dość łatwo ją przedawkować, a pierwszym tego objawem jest pojawienie się pomarańczowego zabarwienia skóry i spojówek. Przy witaminie C nie ma takich obaw, ponieważ jej nadmiar wydalany jest z moczem. Nadmiar witaminy D prowadzi do hiperkalcemii i demineralizacji kości. W przypadku dostarczania witaminy E przez dłuższy czas codziennie powyżej 1 g może pojawić się uczucie zmęczenia, osłabienie, ból głowy, a nawet zaburzenia widzenia.

Wzbogacanie w antyoksydanty

Polecając preparat multiwitaminowy, warto zwrócić uwagę pacjenta na znajdujące się w jego składzie antyoksydanty, które mają zdolność neutralizowania wolnych rodników. Te szkodliwe substancje powstają w naszym organizmie pod wpływem np. palenia tytoniu, picia alkoholu, tłustego pożywienia, zanieczyszczeń środowiskowych, promieniowania słonecznego, a także w trakcie intensywnego wysiłku fizycznego (związanego nie tylko z pracą fizyczną, lecz i z regularną rekreacją czy treningiem na siłowni). Wolne rodniki mają bardzo silne działanie niszczące na nasze DNA, białka, związki lipidowe, błony komórkowe i inne struktury komórek. Coraz częściej uważa się, że mogą inicjować rozwój wielu chorób, a także wpływać na procesy starzenia. Antyoksydantami są witaminy A, C i E, a także witaminopodobny koenzym Q10, niektóre mikroelementy, np. cynk, mangan, miedź, selen i żelazo. Dlatego coraz częściej preparaty wielowitaminowe wzbogacane są o wyżej wymienione składniki.

Więcej minerałów

Do prawidłowego rozwoju naszego organizmu niezbędne są makroelementy, np. azot, fosfor, siarka, potas, wapń, magnez, stanowiące do kilku procent suchej masy ciała, a także mikroelementy występujące w naszym organizmie w śladowych ilościach, np. miedź, żelazo, jod, fluor, cynk, mangan, molibden, kobalt, selen, bor. Makroelementy budują tkanki naszego ciała, natomiast mikroelementy są niezbędne do prawidłowego przebiegu licznych procesów przemiany materii (są także antyoksydantami).
Warto polecać połączenie witamin z minerałami w jednej tabletce lub kapsułce, ponieważ w ten sposób pokrywa się dzienne zapotrzebowanie na te składniki, przy jednoczesnym mniejszym ryzyku przedawkowania, o które nietrudno podczas zażywania kilku różnych preparatów. Spośród dostępnych na polskim rynku najbardziej popularne są: Centrum, Materna, Panvitan, Plusssz multiwitamina, multiminerały, Supradyn intensia energy, Vigor complete, Vitaral, Zdrowit multiwitamina z minerałami.

Żeń-szeń nie dla wszystkich

Coraz częściej preparaty wielowitaminowe wzbogacane są wyciągiem z żeń-szenia - Panax ginseng (np. Bodymax, Geriavit, Gigamax, Maxivit dla Niej, Maxivit dla Niego, Vigor Plus). Korzeń żeń-szenia zawiera glikozydy saponinowe (ginsenozydy), które stymulują układ odpornościowy organizmu przez pobudzenie limfocytów, a więc zwiększają odporność na infekcje, co jest bardzo korzystne w okresie jesieni i zimy. Dodatkowo dzięki żeń-szeniowi preparaty te zwiększają siły witalne, poprawiają kondycję fizyczną i psychiczną oraz wzmacniają organizm. Należy pamiętać, że żeń-szeń, choć jest naturalnym produktem roślinnym, ma bardzo wyraźne oddziaływanie na organizm człowieka i dlatego nie każdy może bezpiecznie zażywać preparaty z korzeniem żeń-szenia. Przeciwwskazaniem jest nadciśnienie tętnicze, okres ciąży i karmienia piersią, a także wiek poniżej 6 roku życia.

Niektórzy potrzebują więcej luteiny

Luteina, nadająca żółtą barwę liściom i owocom, okazała się silnym antyoksydantem zmniejszającym utlenianie tłuszczów znajdujących się we krwi i w oku. Wybiórczo gromadzi się w plamce żółtej siatkówki i w soczewce, chroniąc te struktury przed uszkodzeniem. Organizm nasz nie syntetyzuje luteiny. Przyswajamy ją z warzyw i owoców. Zwiększone zapotrzebowanie na luteinę wykazują palacze, kobiety po menopauzie, osoby o jasnym kolorze oczu lub osoby zawodowo narażone na promieniowanie UV (kierowcy, piloci samolotów, osoby pracujące przed monitorem komputera). Preparaty wielowitaminowe z luteiną to: Centrum A-Z z luteiną, Centrum Silver z luteiną, Olimp-vitamin Plus.

Uzupełnienie ubichinonu

Koenzym Q10, inaczej ubichinon, jest substancją podobną do witaminy, która oprócz działania antyoksydacyjnego, zwiększa produkcję energii w komórkach, niezbędną do prawidłowego funkcjonowania tkanek i narządów, szczególnie pracujących mięśni, w tym serca. Do około trzydziestego roku życia nasz organizm w pełni pokrywa zapotrzebowanie na koenzym Q10. Niestety, wraz z upływem kolejnych lat życia wytwarzanie ubichinonu zmniejsza się, dlatego osobom po 30 r.ż. warto proponować dodatkowo preparaty z koenzymem Q10.
Argumentem przemawiającym za tym suplementem jest fakt, że niedobór koenzymu Q10 wpływa na szybszy rozwój chorób układu krążenia, niewydolność serca i nadciśnienie tętnicze. Jednocześnie suplementacja koenzymu Q10 jest bezpieczna, bo nie doprowadza do przedawkowania, a przeciwwskazania do niego nie są znane. Na rynku dostępne są m. in. preparaty: Olimp koenzym Q10, Koenzym Q10, Bio-Quinon Q10.

Uwarunkowania suplementacji

Warto uświadamiać pacjentom, że najlepszym i bezpiecznym źródłem witamin jest urozmaicone pożywienie, zawierające warzywa, owoce, produkty ziarniste, nabiał, mięso i ryby. Tym, którzy z różnych powodów nie przestrzegają zasad żywieniowych (osoby starsze, stosujące różne diety, bardzo zapracowane) lub wymagają zwiększonego zapotrzebowania na witaminy (kobiety w okresie ciąży i laktacji, dzieci i młodzież), polecajmy suplementację witaminową, najlepiej w postaci preparatu wielowitaminowego, w którym dawki witamin są odpowiednio dobrane do wieku i płci. Warto przy tym uwzględnić w preparacie obecność innych suplementów w zależności od kondycji i stanu zdrowia pacjenta, takich jak: żeń-szeń i luteina oraz dodatkowo koenzym Q10. Jednocześnie należy uprzedzić pacjenta, że po dwóch miesiącach takiej kuracji należy zrobić kilka tygodni przerwy, a sam preparat trzeba przyjmować o jednej, stałej porze dnia.