Istnieje wiele różnych sposobów syntetycznego opisu zmian sytuacji na rynku farmaceutycznym. Najczęściej wykorzystywanym sposobem analizy kierunków ewolucji tego rynku jest porównywanie wartości rynku, czyli poziomu sprzedaży leków z hurtowni do aptek lub z aptek do pacjentów. Tymczasem pomyślność branży dystrybucyjnej jest zależna od wielu innych czynników, wśród których sama wartość sprzedaży jest elementem ważnym, ale nie krytycznym.
Aby opisać w sposób syntetyczny sytuację w branży, należałoby określić poziom rentowności całej branży, a więc wielkość realizowanej marży ze sprzedaży porównać z kosztami ponoszonymi przez cała branżę. Jednak tak szczegółowe dane są trudno dostępne. Wydaje się też, że zmiany kosztów nie są procesem bardzo dynamicznym. W pewnym uproszczeniu można byłoby więc uznać, że sytuacja hurtowni i aptek zależna jest w największym stopniu od wielkości realizowanej marży.
Wartość marży zależy od kilku czynników:
1) -wielkości sprzedaży, a więc od wielkości rynku;
2) -udziału w sprzedaży leków nierefundowanych (w tym leków OTC), dla których wielkość marży nie jest regulowana ustawowo, a więc podlega normalnym procesom rynkowym;
3) -struktury produktowej sprzedaży leków refundowanych, a więc tej grupy produktów, dla których cena hurtowa i detaliczna podlega regulacjom ustawowym i na które jest określona cena maksymalna na każdym z wymienionych poziomów dystrybucji. Należy tu przypomnieć, że marża detaliczna na leki refundowane jest degresywna, a zatem im droższy lek, tym mniejsza marża procentowa. Obecnie ustawodawca dopuszcza możliwość sprzedawania tych leków przez hurtownie i apteki poniżej cen maksymalnych.
Z kolei struktura produktowa sprzedaży leków zależna jest od wielu czynników, wśród nich najbardziej oczywiste są sezonowe zmiany zachorowalności. Ciekawym elementem, wpływającym okresowo, ale bardzo istotnie na strukturę sprzedaży są też zmiany na listach refundacyjnych. Dodatkowym czynnikiem występującym równolegle są ?emocjonalne" zakupy leków przez pacjentów w sytuacji, gdy dowiadują się oni o niekorzystnych, z ich punktu widzenia, zmianach na tych listach. Warto pamiętać, że nawet jeśli łączna wartość marży wzrasta, ale liczba podmiotów (zwłaszcza aptek) biorąca udział w jej podziale zwiększa się, to z punktu widzenia konkretnej apteki obraz zmian na rynku farmaceutycznym może być dramatycznie inny niż ocena w skali makro.
Jednocześnie nasilająca się konkurencja między hurtowniami i między aptekami prowadzi do sytuacji, gdy coraz większa część asortymentów z grupy leków refundowanych jest sprzedawana po cenach niższych niż maksymalne. Prowadzi to do ?wypływu" marży z systemu dystrybucyjnego.
Dlatego IMS Health proponuje wprowadzenie nowego wskaźnika umożliwiającego ocenę kierunków zmian w branży dystrybucji leków. IMS-BIP, czyli Branżowy Indeks Potencjału Marży pozwoli oceniać, w jaki sposób zmieniła się wartość potencjału marżowego w stosunku do tego samego okresu roku ubiegłego. Chodzi o kwoty marży, która mogłaby być wygenerowana łącznie przez apteki i hurtownie, gdyby stosowano w nich maksymalne ceny dopuszczone przez ustawodawcę.
Uznaliśmy, że ze względu na obecnie funkcjonujący system przepływu rabatów między producentami, hurtowniami i aptekami nie należy analizować kwoty marży realizowanej przez apteki i hurtownie oddzielnie, ale traktować marżę jako jedną kwotę redystrybuowaną między hurtownie i apteki. W wyliczeniach oparliśmy się na danych pochodzących z hurtowni w części związanej z marżą realizowaną przez hurt. Struktura sprzedaży produktowej aptek w tym samym miesiącu stanowi podstawę wyliczenia wielkości potencjału marży aptecznej. W tej części asortymentu, w której cena nie jest ustalona ustawowo, wyliczaliśmy wartość marży opierając się na jakościowych informacjach z rynku. Suma obu tych wartości, marży hurtowej i aptecznej, stanowi łączną wartość potencjału marży.
IMS-BIP przedstawia indeks zmian potencjału marży w stosunku do ubiegłego roku. Wskaźnik ten cechuje duża krótkookresowa zmienność, wynikająca nie tylko ze zmian struktury sprzedaży, ale także z innych czynników, takich jak zmniejszanie zakupów przez apteki ze względów podatkowych w grudniu, zatowarowanie aptek przez hurtownie w styczniu i na przełomie sierpnia i września. Nawet liczba dni wolnych w danym miesiącu może istotnie wpłynąć na ten parametr.
Zgodnie z powyższymi definicjami, według danych za styczeń 2007 roku: Wartość IMS-BIP wyniosła 143 (100 = wartość potencjału marży branży w styczniu 2006 roku).
Warto przy tym wspomnieć, że wartość rynku w styczniu 2007 r. do stycznia 2006 r. wzrosła o 12 proc. Dynamika wzrostu marży jest znacznie większa. Początek roku należałoby więc uznać za bardzo obiecujący. Jednak bardzo duża wrażliwość BIP na wiele różnych czynników skłania do zachowania ostrożności w wyciąganiu prognostycznych wniosków. W kolejnych miesiącach będziemy oprócz BIP-u publikować indeks skumulowany, który będzie znacznie mniej wrażliwy na krótkoterminowe trendy i tym samym będzie miał większe znaczenie prognostyczne.