Rozwój nowotworu wiąże się z nasiloną produkcją w organizmie cytokin, które zmniejszają apetyt. Gdy dochodzi do rozrostu komórek nowotworowych w narządach odpowiedzialnych za trawienie i wchłanianie pokarmów, praca tych narządów jest zakłócona, co także powoduje zmniejszenie apetytu.

Niedożywieni pacjenci

Równie istotną przyczyną jadłowstrętu jest działanie niepożądane cytostatyków stosowanych w leczeniu nowotworów. Związki te niszczą zarówno komórki nowotworowe, jak i szybko dzielące się zdrowe komórki, m.in. komórki błony śluzowej jamy ustnej i układu pokarmowego. Dlatego jednymi z najczęstszych skutków ubocznych chemioterapii są owrzodzenia jamy ustnej, uczucie suchości w ustach, zaburzenia smaku, nietolerancja laktozy, nudności i wymioty, zaparcia oraz biegunki.

W konsekwencji wielu pacjentów z chorobą nowotworową zmniejsza ilość przyjmowanych pokarmów przy jednoczesnym przyspieszeniu przemiany materii i tempa rozpadu białek, co sprawia, że chorzy ci są niedożywieni.

„Niedożywienie pacjentów onkologicznych jest poważnym problemem klinicznym – uważa dr Joanna Krawczyk, lekarz i inżynier żywienia z Kliniki Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych WUM. – Z drugiej strony właściwy sposób żywienia może zmniejszyć nasilenie działań niepożądanych związanych z chemioterapią, poprawić jej tolerancję, a przede wszystkim ma udowodniony korzystny wpływ na wynik leczenia przeciwnowotworowego”.

Ważne wskazówki w przypadku braku apetytu

Jak pomóc choremu, który nie ma apetytu, a równocześnie ma zwiększone zapotrzebowanie na energię i białko? Według dr Joanny Krawczyk, konieczne jest przestrzeganie kilku podstawowych zasad:
1. Pacjent onkologiczny powinien otrzymywać odpowiednią ilość płynów, ale podaż płynów musi być rozłożona w czasie. Chory powinien pić porcje o niewielkiej objętości, co najmniej 6 razy dziennie, gdyż duża objętość płynu wypita na raz może sprowokować wymioty.

2. Posiłki także powinny być niezbyt obfite, ale za to częstsze, nawet co 2-3 godziny. Pokarm powinien być bardzo dokładnie gryziony i żuty, tak aby do żołądka trafiał w rozdrobnionej postaci.

3. Chory nie powinien spożywać potraw kwaśnych, które dodatkowo podrażniają śluzówkę.

4. Z powodu upośledzenia trawienia laktozy podczas chemioterapii, pacjent nie powinien spożywać słodkiego mleka i jego przetworów.

5. Zakazane jest spożywanie soku grejpfrutowego, który zawiera inhibitory enzymów wątrobowych mogące wchodzić w interakcje z lekami onkologicznymi i nieprzewidywalnie zmieniać ich metabolizm.

6. Wskazana jest dieta łatwostrawna z ograniczoną ilością błonnika, obfitująca w chude mięso, ryby, sery białe, pieczywo pszenne, drobne kasze, biały ryż, niektóre warzywa (sałata, cykoria, dynia, pomidory bez skóry) i dojrzałe owoce.

7. Potrawy powinny być gotowane na parze, pieczone w folii lub duszone bez tłuszczu, nie zaleca się natomiast potraw smażonych, wędzonych, marynowanych oraz długo przechowywanych.

8. Posiłki powinny być podawane w temperaturze pokojowej, gdyż zbyt zimne i zbyt gorące potrawy nasilają nudności.

Żywienie zindywidualizowane

„Sposób żywienia musi być dostosowany do konkretnych sytuacji klinicznych, inne zalecenia dietetyczne powinien otrzymać pacjent skarżący się na biegunki, inne pacjent z zaparciami, jeszcze inne chory z zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej” – mówi dr Krawczyk.


Cały raport dotyczący żywienia w chorobach onkologicznych przeczytasz w najnowszym wydaniu Pulsu Medycyny nr 1 (222).

NIE MASZ JESZCZE PRENUMERATY NA 2011 ROK? NIE CZEKAJ, SPRAWDŹ AKTUALNĄ OFERTĘ PULSU MEDYCYNY