Otyli Amerykanie 25 razy częściej zgłaszają problemy dotyczące życia seksualnego niż ich szczupli rówieśnicy – wynika z raportu przygotowanego przez badaczy z Duke University Medical Center, zaprezentowanego w 2008 roku podczas spotkania North American Association for the Study of Obesity. Przeprowadzone badanie obejmujące 928 otyłych pacjentów ujawniło, że 50 proc. z nich ma obniżone libido, 41 proc. unika seksu, a zaledwie 1 proc. jest usatysfakcjonowanych własnym życiem seksualnym.

„Zaburzenia seksualne u osób otyłych najczęściej mają wieloczynnikową etiologię. Przyczynami mogą być m.in. zaburzenia hormonalne, choroby spowodowane otyłością i przyjmowane w związku z nimi leki oraz czynniki psychogenne” – mówi prof. dr hab. med. Zbigniew Lew-Starowicz z Zakładu Seksuologii Medycznej i Psychoterapii CMKP w Warszawie. Naukowcy zazwyczaj dzielą czynniki prowadzące do spadku sprawności i aktywności seksualnej na fizyczno-biologiczne i psychiczno-emocjonalne.

Mniej testosteronu u otyłych mężczyzn

Endokrynolodzy z Uniwersytetu Stanu Nowy Jork porównali stężenia testosteronu u szczupłych, z nadwagą i otyłych mężczyzn, z cukrzycą i bez cukrzycy. Badaną populację stanowiło 1849 mężczyzn po 45 roku życia. Okazało się, że poziom testosteronu w organizmach mężczyzn wyraźnie spadał wraz ze wzrostem wskaźnika masy ciała BMI. Stężenia testosteronu poniżej normy stwierdzono u 29 proc. mężczyzn z nadwagą, ale bez cukrzycy i u 40 proc. otyłych mężczyzn bez cukrzycy oraz u odpowiednio 44 i 50 proc. cukrzyków z nadwagą i otyłością. Wśród szczupłych, nie chorujących na cukrzycę uczestników badania, którzy stanowili grupę kontrolną, 26 proc. miało stężenie testosteronu poniżej normy. Publikacja na temat wpływu otyłości na poziom testosteronu znajduje się w czerwcowym wydaniu pisma Diabetes Care (2010, 33: 1186-1192).

Mniejsze stężenia testosteronu u otyłych mężczyzn mogą być spowodowane przez dwa niezależne mechanizmy fizjologiczne. Po pierwsze, komórki tłuszczowe produkują aromatazę czyli enzym pełniący kluczową rolę w zamianie testosteronu w estrogeny, a po drugie wątroba osób z nadwagą prawdopodobnie syntetyzuje większe ilości białka SHBG (sex hormone binding globulin), które wiąże testosteron i tym samym pozbawia go aktywności biologicznej. A tylko aktywny testosteron odpowiada za popęd płciowy, odczuwanie pożądania i podniecenia oraz inne funkcje seksualne.

Błędne koło

Otyłość prowadzi nie tylko do zaburzeń hormonalnych, ale także do bólów stawów, cukrzycy, nadciśnienia i miażdżycy. Zarówno same te choroby, jak i przyjmowane w związku z nimi leki mogą osłabiać popęd seksualny, a w przypadku mężczyzn dodatkowo powodować zaburzenia erekcji. Wiele osób z nadwagą lub otyłością skarży się też na zmniejszony poziom energii, a aktywność seksualna jest dla nich zbyt męcząca. „Do tego dochodzą takie problemy jak osłabienie wrażliwości na bodźce czuciowe oraz trudności techniczne w odbywaniu kontaktów seksualnych – zauważa prof. Zbigniew Lew-Starowicz. - Relacja pomiędzy seksualnością a otyłością jest cyrkularna. Otyłość prowadzi różnymi drogami do obniżenia poziomu testosteronu, obniżenia libido i zmniejszenia aktywności seksualnej, a brak seksu skutkuje powiększaniem się otyłości.”

Kompleksy domeną kobiet

Program badawczy przeprowadzony w Instytucie Seksuologii PTS w Warszawie na grupie 200 otyłych pacjentów (100 kobiet i 100 mężczyzn) ujawnił, że otyłość ma wiele subiektywnych następstw, które mogą uniemożliwiać odczuwanie satysfakcji z życia seksualnego i wręcz prowadzić do unikania seksu. Okazało się, że wszystkie psychiczno-emocjonalne konsekwencje otyłości w znacznie większej mierze dotyczą kobiet niż mężczyzn. Obniżoną samoocenę miało 63 proc. badanych kobiet i 13 proc. mężczyzn, zaburzone postrzeganie własnej osoby stwierdzono u 78 proc. kobiet i 8 proc. mężczyzn, depresję miało 57 proc. kobiet i 7 proc. mężczyzn, a do poczucia zaniku atrakcyjności w oczach partnera przyznało się odpowiednio 11 i 9 proc. kobiet i mężczyzn.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, w większości krajów Europy nadwagę na od 30 do 80 proc. dorosłych, a nadwaga i otyłość są odpowiedzialne za ponad milion zgonów każdego roku. W Polsce otyła jest co piąta osoba, a co trzecia ma nadwagę.