Lokalizacja elektrody stymulującej zależy od wieku i indywidualnych cech chorego. Epikardialna stymulacja prowadzona jest zwykle z wolnej ściany prawej komory, endokardialna – z przegrody międzykomorowej, częściej w pobliżu koniuszka prawej komory. Tego typu stymulacja różni się jednak istotnie od fizjologicznej aktywacji elektrycznej, która bierze początek w koniuszkowej części przegrody międzykomorowej i propaguje do podstawy przegrody oraz bocznej ściany lewej komory. Asynchroniczna aktywacja elektryczna może powodować zmiany w strukturze i funkcji serca. U dorosłych stymulacja z koniuszka prawej komory u 50 proc. osób może prowadzić do niekorzystnego remodelingu lewej komory i jej dysfunkcji, a u 10 proc. do niewydolności

Mniej wiadomo o skutkach stymulacji prawokomorowej u dzieci. Niektóre poglądy są sprzeczne, jednak z wielu ośrodków donoszono, że kardiomiopatia związana z jednoośrodkową stymulacją ciągłą jest najczęstszą (44,7-77,1 proc.) przyczyną wskazań do terapii resynchronizacyjnej (CRT) u dzieci. Ryzyko wystąpienia dysfunkcji lewej komory większe jest w przypadku wad wrodzonych serca i przy blokach pooperacyjnych niż wrodzonych. Także tzw. kardiomiopatie późne, zdarzające się u 10 proc. chorych z blokiem wrodzonym, mogą mieć związek raczej ze stymulacją niż z uszkadzającym serce procesem zapalnym. Mniejsze jest ryzyko rozstrzeni i dysfunkcji lewej komory w przypadku stymulacji endokardialnej z okolicy koniuszka lub przegrody międzykomorowej.

Przy wyborze miejsca stymulacji pomocne są szczegółowe badania echokardiograficzne, natomiast dane z EKG są niewystarczające. Oczekuje się na wyniki badań z zastosowaniem najnowocześniejszych metod obrazowania deformacji tkankowej (Doppler tkankowy z analizą odkształcania tkanek).

Źródło: Eur Heart J 2009, 30: 1033-1034 i 1097-1104.